Ryzyko zakrzepowo-zatorowe związane z elektrostymulacją

Ryzyko zakrzepowo-zatorowe związane z elektrostymulacją

Eliza Kozyra-Pydyś, Marcin Grabowski

Streszczenie

Przezżylna elektrostymulacja serca jest obecnie metodą ratującą życie pacjentów z groźnymi zaburzeniami rytmu serca oraz z chorobami organicznymi mięśnia sercowego. W ciągu ostatnich 50 lat dokonał się ogromny postęp w dziedzinie elektrostymulacji serca. Jednak, jak każda metoda lecznicza, nie jest ona pozbawiona powikłań, zarówno wczesnych, jak i odległych. Jedną z grup powikłań elektrostymulacji, które mogą wystąpić w dowolnie odległym czasie od implantacji rozrusznika serca, są powikłania zakrzepowo-zatorowe. Mimo że jest to powikłanie rozpoznawane rzadko, należałoby mu poświęcić więcej uwagi, gdyż w 0,6-3,5% wszystkich przypadków implantacji rozrusznika serca może ono przebiegać w postaci zagrażającej życiu. Sugeruje się wpływ wielu czynników na wzrost ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych elektrostymulacji, występujących już przed zabiegiem implantacji. Zaliczamy do nich między innymi: wcześniejsze zastosowanie elektrod do czasowej stymulacji serca, anomalie układu żylnego, przebytą zakrzepicę żylną, brak leczenia przeciwzakrzepowego oraz obecność wielu elektrod endokawitarnych w sercu. Inni autorzy zwracają również uwagę na wpływ wieku, hormonalnej terapii zastępczej, współistniejących chorób układu krążenia oraz materiału, z którego wykonana jest elektroda, na występowanie tej patologii. Jednak to sam zabieg implantacji i permanentna obecność elektrody w układzie żylnym są czynnikami bezpośrednio aktywującymi kaskadę krzepnięcia i prowadzącymi do okluzji żylnej. Wielu autorów zwraca uwagę na uszkodzenie śródbłonka, spowodowane obecnością elektrod w układzie żylnym, które może wywołać odpowiedź zapalną ściany naczynia oraz aktywację układu krzepnięcia. Ponadto bezpośrednio ze śródbłonka uwalniane są substancje o działaniu hemostatycznym. W licznych badaniach wykazano związek hemostatycznych markerów uszkodzenia śródbłonka i związanej z tym aktywacji płytek z ryzykiem wystąpienia zakrzepicy żylnej.

Słowa kluczowe

elektrostymulacja, powikłania zakrzepowo-zatorowe, zakrzepica żylna, czynniki prozakrzepowe

Summary

Transvenous cardiac pacing is currently a method that saves lives of hundreds of patients with serious heart rhythm disorders and organic diseases of the heart muscle. Over the past 50 years there has been huge progress in cardiac pacing as the method of treatment. However, like any other healing method, it is not devoid of complications, both early and late. One group of complications that can occur at any distant time of pacemaker implantation are thromboembolic complications. Although this is a relatively rare complication, it deserves more attention, because in 0,6-3,5% of all pacemaker implantation cases it may be life-threatening. Another problem is the recognition of asymptomatic thrombosis. It is suggested that many factors occurring before the implantation increase the risk of thromboembolic complications in patients with pacemaker. These include: prior use of temporary pacing lead, venous anomalies, a history of venous thrombosis, lack of anticoagulant therapy and the presence of multiple leads in the heart. Other authors also highlight the influence of age, hormone replacement therapy, coexisting cardiovascular disease, and electrode material type for the occurrence of this pathology. However, the factor that directly activates the clotting cascade and leading to the closure of vein is the implantation procedure itself and permanent presence of the electrodes in the venous system. Many authors note the endothelial damage caused by the presence of intracardiac electrodes, which can cause an inflammatory response of the vessel wall and activation of the coagulation system. Moreover, directly from the endothelium hemostatic substances are released. Numerous studies have shown an association of haemostatic markers of endothelial damage and consequently activation of platelets with the risk of venous thrombosis.

Keywords

permanent cardiac pacing, thromboembolic complications, venous thrombosis, prothrombotic Pmarkers